Het Sint Eloyen Gasthuis heeft een aantal oude schilderijen en de broeders kunnen u heel veel details vertellen hierover. Ieder van die schilderijen is weer uniek qua afbeeldingen en makers maar ook hebben ze allemaal een bijzondere band met het huis en het gilde.
Over dit schilderij waar u nu bij staat onder andere over hoe het in het huis kwam, maar ook over de schilder en natuurlijk de afbeeldingen
Als u na het lezen van de onderstaande teksten geïnteresseerd bent in nog meer details over dit schilderij of de andere schilderijen dan verwijzen wij u graag naar het boekje “zeven zeventiende-eeuwse schilderijen in het Sint Eloyen Gasthuis te Utrecht” van Paul Huys Janssen dat voor 15 euro te verkrijgen is
GA SNEL NAAR SECTIE:
De verkrijging
Het schilderij is in 1668 gemaakt en bekostigd door de regenten. Hun namen ziet u dan ook op het schilderij. De vermelding is echter anders dan bij andere schilderijen waar ook namen op staan. Nooit staat er zo duidelijk op hoeveel regenten (bestuurders van het Gilde) meebetaald hebben. We weten dit zo zeker door een tekst uit de notulen uit 1668
“ ….de schilderije daer de namen van de broeders waren ingestelt nu volcomentlik gedaen was, soo hebben de broeders verstaen gelijk ook voor deesen geresolveerdt is dat zij die voors schilderije bij haer altesaemen sal betaelt worden, soo is het op gerekent datint geheel bedragt met de lijste tesamen 49-8-8, is voor ijder broeder met de busmeester (term voor de penningmeester binnen het Gildt) inder tijt 2-7-2“.
49-8-8 in deze tekst staat voor 49 gulden, 8 stuivers en 8 penningen.
Dit was voor die tijd best een aanzienlijk bedrag, ook al werd het gedeeld door 20 regenten. Van dit bedrag kon een gezin anderhalve maand leven of een jaar lang een huis huren in Utrecht
De Schilder
Jacob (of Jacques) Muller was werkzaam in de periode 1645-1673. Hij moet voor 1628 zijn geboren in Emden, in het noorden van Duitsland.
Op 1 april 1655 huwde hij de uit Utrecht afkomstige Elisabeth van Doorn. Zij hadden twee kinderen, geboren in 1655 en 1660. Mullers echtgenote is voor 1667 overleden. De schilder hertrouwde in dat jaar met Yda Ferret.
Muller is in Utrecht overleden en op 3 februari 1673 in de Buurkerk (de kerk o.a. verbonden aan het Sint Eloyen Smedengilde) begraven.
Van hem zijn niet veel schilderijen bekend.
Dat hij wel een verdienstelijk schilder was blijkt er wel uit dat het Rijksmuseum in Amsterdam een ‘Ruitergevecht’ van hem in bezit heeft. Zijn werken zijn in stijl van de Utrechtse schilder Herman van Lin (werkzaam ca. 1659-1681). Ook werkte Muller in de stijl van Cornelis van Poelenburch (1594/95-1667), die beroemd was om zijn italianiserende landschappen.
Het schilderij
Het in 1668 geschilderde ‘Gedenkbord met naamlijst’ toont een groot ijzeren aambeeld met een bord waarop de namen staan van de twintig op dat moment zittende broeders-regenten.
Boven op het aambeeld zetelt Mars, de mythologische god van de oorlog, te midden van allerlei ijzeren wapentuig, zoals kanonslopen, speren, sabels en musketten; wapens zoals door smeden van het Eloyengilde vervaardigd werden.
Aan weerszijden van Mars zijn twee gevleugelde putti (engeltjes) afgebeeld die ieder een koord vasthouden waaraan allerlei ijzeren en koperen voorwerpen hangen. Soortgelijke putti heeft Jacob Muller ook geschilderd in een plafondstuk (in het kruisgewelf van de aanbouw/vroegere kapel op Slot Zuylen, iets ten noorden van de stad Utrecht). Hierop schilderde Muller in 1669 putti die allerlei festoenen vasthouden en de heraldische wapens van de ouders van opdrachtgever Hendrik Jacob van Tuyll van Serooskerken en die van zijn echtgenote.
De voorwerpen op het bord in het gasthuis werden door de smeden zelf gemaakt en het zijn de ‘besondere hantwerken’ zoals ze genoemd worden in de vergadering van 24 februari 1668.
We zien onder andere een wapenrusting, een lamp, een hoefijzer, maar ook een doodgewone spijker.
De volgorde van de namen op het gedenkbord is gebaseerd op het benoemingsjaar van de broeders van het Eloyen Gasthuis tot regent.
Voor nog meer details over dit schilderij maar ook de andere schilderijen verwijzen wij u naar een van de broeders of, nog beter, naar het boekje “zeven zeventiende-eeuwse schilderijen in het Sint Eloyen Gasthuis te Utrecht” van Paul Huys Janssen dat voor 15 euro te verkrijgen is in het gasthuis of via de website.
